Hiện trạng nội dung buồn của những ngôi mộ cổ

Tấm bia xếp hạng đứng cùng cỏ dại. Huyền thoại trong lòng đá Tương truyền, người trước nhất đặt chân đến vùng đất thuộc huyện Kim Bôi này là bà vợ thứ ba của vua Hùng. Do giận chồng mà rời bỏ hoàng cung, dắt theo hai người con lên đây vỡ hoang lập bản, tạo nên vùng đất mới trù phú. Khi mất, ba mẹ con đã hóa thành ba ngọn núi dáng rồng chầu và cùng hướng về đế kinh. Nên chi hằng năm, vào dịp Tết, các bản Mường dắt trâu, bò lên núi ở khu vực Đống Thếch mổ thịt làm lễ cúng. Người đặt nền tảng cho sự phồn thịnh của dòng họ Đinh Công của xứ Mường Động là ông Đinh Văn Cương vốn người Ngọc Lặc, Thanh Hóa. Ông Cương mồ côi cha, từ nhỏ đã ham võ thuật, đánh trận. Một lần khi vua Lê hành quân qua đây bị giặc phục kích, đang lúc nguy nan, ông Cương đã "múa giáo, phò vua". Để ghi nhớ công trạng, nhà vua phong công thần và ban cho ông chữ Công, đổi tên đệm từ Đinh Văn thành Đinh Công và giao trấn giữ vùng đất Kim Bôi, Hòa Bình ngày nay. Khi ông chết, người ta phải dùng hàng chục con voi về Thanh Hóa chuyển đá ra làm mộ, ròng rã nhiều tháng trời mới xong. Con trai ông là Đinh Công Kỷ, một tướng giỏi được phong đến chức Quận công. Được hưởng ơn vua, dòng họ Đinh Công ngày một phát triển và Mường Động trở nên Mường lớn nhất và có uy tín nhất trong tứ Mường xưa. Theo tài liệu cổ của người Mường, ngày xưa, các vị quan lang ở xứ Mường Động rộng lớn đã chọn khu vực núi non hình miệng rồng này làm nơi yên nghỉ vĩnh hằng, nhằm giữ long mạch cho con cháu đời sau mãi được thịnh vượng. Các ngôi mộ đều được chôn tạo hình với những cột đá cao từ 1 đến 3m, phía đầu mộ đá to, chân mộ chôn đá nhỏ, hai bên được bao bọc bởi hàng rào đá xếp ken dày. Số lượng cột đá được chôn xuống nhiều hay ít tỉ lệ với tăm tiếng, uy quyền của người dĩ vãng. Với những khối đá đá hoa nhẵn bóng, tuyệt đẹp, vững chãi có cỗi nguồn ở Thanh Hóa, nó tả sự bề thế và quyền lực của các dòng họ quan Lang ở xứ Mường. Chỉ những người làm quan trong dòng tộc Đinh khi chết mới được chôn trong khu mộ Đống Thếch và quanh năm có người hi vọng cẩn thận. Khi một vị quan lang hoặc họ có người chết thì cả vùng Mường Động làm đại tang. Quan tài là một khúc gỗ quý được xẻ dọc làm đôi, cho thợ khoét rỗng ruột. Sau nhiều ngày cúng bái, quan tài mới được khiêng đi chôn ở khu mộ đá. Người ta rải một lớp than củi đốt bằng gỗ trai và đổ vào cỗ áo một lớp gạo rang khá dày rồi mới lấp đất, táng cẩn thận như vậy để hút ẩm, giữ xác lâu bị phân hủy. Đồ dùng, vật dụng cũng được chôn theo khá nhiều như xoong, nồi, âu, chậu, ly, cốc, tiền..., Người nào làm quan to, sung túc thì được chôn theo nhiều vật quý. Gắn liền với khu mộ cổ là những câu chuyện mang đầy màu sắc liêu trai, kì bí được lưu truyền hàng mấy trăm năm qua. Người ta kể rằng, ngày trước, nơi đây còn là một thung lũng ít người sinh sống, xung quanh cây cối um tùm, ánh nắng không bao giờ lọt tới. Vào những đêm sáng trăng, ánh trăng "nhảy múa" trên các thân cột đá tạo ra muôn ngàn hình thù kỳ quái. Cộng với tiếng gió thổi ù ù nghe như tiếng ốc lúc gần, lúc xa, đêm trời càng gió, trăng càng sáng thì tiếng ốc càng ma quái. Khu mộ cổ được xem như vùng đất thiêng, ai vào đây trót lấy dây quấn xung quanh hoặc dùng dao chém vào các cây cột đá sẽ bị đần làm cho tê mê đầu óc không biết đường ra. Nếu không có người khác phát hiện và tìm cách "giải cứu" thì sẽ vĩnh viễn biến mất một cách khó hiểu trong khu mộ rộng chỉ "một tầm tiếng hú". Có lần, một đoàn người ngựa nghỉ đêm bên những cột đá, đến sáng hôm sau, người ta chỉ còn thấy hành lý và những con ngựa nhẩn nha gặm cỏ, tượng không thấy một bóng người. Đến khi dân bản đánh liều vào xem thì phát hiện hành lý của đoàn người toàn là cuốc thuổng. Hóa ra bọn chúng là lũ trộm chuyên đào mồ trộm đồ cất mả. Mạng những tên trộm đó qua lời kể của mỗi người lại khác nhau chút ít, người bảo bị thần giữ của "vật" chết mất xác, người bảo bị hùm beo bắt tha lên rừng ăn thịt. Có lẽ, đây chỉ là câu chuyện người dân Mường quanh đây sáng tác để "dọa" bọn đánh cắp cổ vật trong mộ. Nhưng chẳng ăn thua, rừng mộ đá vẫn bị trộm đến hoang tàn. Nỗi buồn di tích Chiều dần buông, sương dùng dắng, quấn quyện vào khói bếp giăng mờ trên nóc những ngôi nhà sàn của đồng bào người Mường nằm lỏng chỏng dưới lòng thung lũng. Lần mò mãi, tôi cũng hỏi được đường vào khu mộ cổ nằm lọt thỏm giữa ngút ngàn cánh đồng ngô mía. Trước kia, khu vực Đống Thếch có hơn 100 ngôi mộ với hàng ngàn cột đá sừng sững, uy nghiêm, giờ chỉ còn lại hơn chục ngôi mộ nằm rải rác trong vuông đất rộng chừng 2ha. Có nhiều ngôi mộ giờ chỉ còn lại đống đất trống lổng, cột đá bị vứt chỏng chơ, ngô mía mọc lút đầu người. Đến cả những tấm bia khắc văn tự bằng chữ Hán, ghi lại thân thế, công lao của người chết cũng bị lấy cắp. Trong hơn chục ngôi mộ nằm tản mác ở khu A và khu B, ngôi lớn nhất còn đến 18 cây cột đá xung quanh, ngôi nhỏ còn vài ba cột. Được biết, tình trạng đào trộm mộ tìm cổ vật diễn ra mạnh nhất vào đầu những năm 80 của thế kỷ trước. Lúc ấy, cả quần thể mộ giống như một công trường bộn bề. Dân buôn đồ cổ từ Bắc tới Nam kéo nhau về đây tìm mua cổ vật. Mãi đến năm 1984, Viện Khảo cổ, bảo tồn Lịch sử Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa thông báo Hòa Bình khai quật một số những ngôi mộ còn sót lại để phục vụ nghiên cứu văn hóa Mường. Tuy thế, cũng có hàng trăm hiện vật được tìm thấy, chuyển về bảo tồn tỉnh Hòa Bình. Trong đó, ngoài bộ sưu tập cổ vật của nhiều triều đại nước Việt, còn có cả những đồ gốm sứ của Trung Quốc, Nhật Bản thế kỷ XVII rất tinh xảo. Nhưng phải đợi đến 12 năm sau, khu mộ cổ Đống Thếch mới được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia. Người ta cho xây dựng tường bao, bờ rào và làm một số hạng mục công trình nhằm sửa chữa, gìn giữ khu mộ cổ này. Nhưng giờ đây, nó không còn giữ được nét uy nghiêm, linh thiêng như ngày xưa nữa. Ông Đinh Công Dũng, hậu duệ đời thứ 21 của Chưởng vệ Đề đốc uy Quận công Đinh Công Kỷ, không giấu được vẻ tiếc: "Nhìn khu mộ cổ của dòng tộc bị phá tan nát, xót xa lắm chứ! Tôi chỉ mong chính quyền vào cuộc để có biện pháp gìn giữ khu mộ cổ này, bảo tồn những giá trị văn hóa hơn 400 năm về một thời phồn vinh cực thịnh của người xứ Mường Động". Mới đây, chính quyền huyện Kim Bôi đã có văn bản chỉ đạo đề nghị UBND xã Vĩnh Đồng không cho bà con canh tác quá gần các ngôi mộ, giao Hội Cựu chiến binh quản lý, trông khu mộ cổ nhằm giữ giàng những gì còn sót lại của tinh hoa của văn hóa Mường xưa. Nhưng để di tích có thể trường tồn lâu dài và được cộng đồng bảo vệ nghiêm ngặt thì có nhẽ cần phải có nhiều chế tài cụ thể hơn nữa từ các cấp ngành liên tưởng. Ngân An Email Print Góp ý