“Bất chấp trở lực do đồi núi, bất chấp sự huyền bí u ám của rừng độc, con người đã tìm ra cuộc sống của mình ở những đồng bằng rộng lớn”… “Chính giữa tự nhiên quay cuồng ấy, uy lực ẩn tàng của núi rừng tuồng như muốn thách thức sự bé nhỏ, yếu ớt của những người vỡ hoang – những nhóm dân cư ít ỏi và lẻ tẻ trên những mảnh đất bằng đã được khai khẩn”
Lâu nay, trong lối tiếp cận phương pháp luận sử học của các sử gia Việt Nam, các công trình nghiên cứu về một vùng đất, về một thời kỳ lịch sử thường được biểu thị với lối văn phong chính luận, đi kèm với những niên biểu trong quan niệm “phi niên đại bất thành lịch sử”. Ông đã dẫn người đọc đi cùng trong hành trình tìm lại địa danh Bờ Rạ với giả thuyết ban sơ ngôi làng này mang tên một chủ đồn điền người Pháp.
Quyển sách đáng đọc đối với những người đang hoạt động trong các lĩnh vực sử học, dân tộc học, nhân học và văn hóa học.
Nơi đó có những hình ảnh về thiên nhiên, phong cảnh môi trường và cuộc sống của sao nhiều người dân tứ phương tìm kế mưu sinh được hiện lên sống động trong những trang viết. Tuy nhiên, có vẻ như tác giả đã cho người đọc thưởng thức những thước phim lịch sử “không phải về cái nơi định đi tìm, mà về cái chặng đường mà tác giả đi tìm”. Nguyễn Đức Lộc. Andrew Hardy đã làm cuộc hành trình lịch sử tìm lại địa danh ngôi làng mang tên Bờ Rạ trong ký ức, vốn được biết đến duyệt y các câu chuyện trong giới học giả Việt Nam, cùng với các cứ liệu lịch sử được tìm thấy duyệt các văn bản thời Pháp thuộc ở trọng điểm Lưu trữ quốc gia 1, cục Lưu trữ nhà nước Việt Nam.
Chính do vậy, phạm vi khảo sát theo cách thức lần theo các nhân chứng đã khiến cho địa bàn khảo sát được mở rộng ra nhiều địa phận trong tỉnh Thái Nguyên. Còn cái định tìm thì đã vang bóng ở nơi đáy nước”. Chính do vậy, không ít công trình nghiên cứu sử học chỉ dành riêng cho giới nghiên cứu chuyên sâu chứ không đến được với số đông bạn đọc.
Hay như một lời bình luận của một độc giả: “Đi đến cùng trời cuối đất vẫn chẳng thấy cái gì! Chỉ thấy một mặt nước hồ bao la. Với lối tiếp cận định tính, Andrew Hardy đã thực hiện nhiều chuyến khảo sát, lần tìm về nơi mang tên Bờ Rạ mỗi khi nghe một thông tin nào đó có thể liên hệ đến đồn điền người Pháp trong vùng, hoặc theo chân những người dân Bờ Rạ đã chuyển đi và đang sinh sống nơi khác.
Nhiều nhân chứng được tác giả gặp gỡ và chuyện trò, cùng với việc đối chiếu với các văn bản thư tịch thời thuộc Pháp một cách nghiêm cẩn của tác giả, giả thuyết về ngôi làng mang tên Bờ Rạ hình như trở nên mờ nhạt và xa tắp nơi chân mây. Đường tới Bờ Rạ – ấn phẩm nghiên cứu lịch sử nằm trong tủ sách Đường mòn lịch sử, do trưởng đại diện trung tâm trường Viễn Đông Bác Cổ (Pháp) tại Hà Nội, Andrew Hardy soạn (NXB kiến thức) lại có một lối miêu tả khác, văn phong nhẹ nhàng, hàm súc nhưng vẫn tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc của một công trình nghiên cứu khoa học, khiến người đọc cảm thấy hứng khởi, ham.
Điều này, đã khiến cho người đọc cảm thấy không biết đâu là thực, đâu là hư, tựa như cảm thức của văn hào Trung Quốc Lỗ Tấn, khi ông về thăm quê năm 1921 và nghiệm ra rằng: “Kỳ thực: trên mặt đất vốn làm gì có đường, người ta đi mãi cũng thành đường thôi” (Cố hương).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét