Theo lỗ mãng xưa, người tham dự hát Dô phải thuộc dòng dõi con nhà gia giáo, không phạm lệ làng và phải là những cô gái chưa chồng, chàng trai chưa vợ
Qua mỗi buổi học, chúng em không chỉ được học hát mà còn được nghe các nghệ nhân trong làng kể về sự tích hát Dô”. Điệu hát Dô – một trong những nét văn hóa truyền thống của người dân Liệp Tuyết sẽ không chỉ được khôi phục mà còn đang nuôi dưỡng một sinh khí mới, là một phần quan trọng không thể thiếu trong đời sống ý thức của người dân nơi đây. Nghe có người mách một số cụ ở thôn Cổ Hiền, thôn Ao Sen biết về hát Dô, tôi lại cắp sách sang tận nơi để học, ghi chép đầy đủ 36 làn điệu.
Từ buổi học hát ban đầu ấy, người dân Liệp Tuyết như sống trong một bầu không khí mới. Và cả sách hát cũng phải cất vào đền). Những lời phân tích có lý, có tình của bà Lan, sau một thời gian đã đổi thay được nhận thức của người dân. Có được bản chép 36 làn điệu hát Dô, bà Lan bắt đầu đi khắp 5 thôn 6 xóm vận động để thành lập câu lạc bộ hát Dô. Các em ở độ tuổi từ mười một đến mười bốn, sáng đi học, chiều ra bãi trồng ngô, nhưng tối về lại í ới gọi nhau tập hát.
Bà bảo: “Lúc đầu cũng oải lắm, vì cứ vận động được người này thì một thời kì sau người kia lại nghỉ, có hôm 12h đêm mới về đến nhà. Đã từ rất lâu, người dân làng ám ảnh nỗi lo sợ mơ hồ về một lời nguyền được truyền từ đời này sang đời khác.
Phạm vào những điều cấm kỵ của lời nguyền thì người đó sẽ còm cõi, thậm chí bị câm, điếc rồi đổ bệnh nặng mà chết. Bà Nguyễn Thị Lan trong y phục lễ hội hát Dô Vượt qua lời nguyền Trải qua một thời gian dài, hát Dô tưởng chừng đã thất truyền, nhưng bằng sự cuộn của chính những làn điệu truyền thống ấy, cùng với niềm kiêu hãnh của người dân Liệp Tuyết, vượt qua những điều cấm kỵ với quyết tâm khôi phục làn điệu truyền thống quý của quê hương, bà Nguyễn Thị Lan - chủ toạ Hội nữ giới xã, đã dày công sưu tầm những điệu Dô cổ.
Nhiều gia đình nên mà tìm mọi cách cản ngăn con cháu trong nhà tìm về điệu hát truyền thống này, thậm chí có những cụ già lão đời không dám nhắc đến lễ hội văn hóa ấy vì sợ.
Sau này, người ta tìm được bản hát chữ Nho viết trên giấy dó, dịch ra so với bản tôi chép tay từ các cụ thì bản chép tay chỉ sai vài từ”. Lễ hội xong phải làm lễ nghi cất tráp vào đền (tuốt tuột các đồ dùng trong lễ hội như khăn, váy áo, quạt, túi đeo tay đựng trầu.
Bà kể: “Những năm trước khi tôi bắt đầu đi tìm hiểu về hát Dô thì may mắn có 3 cụ là: cụ Điều, cụ Nhuận và cụ Lai từng tham gia hát tại lễ hội đền Khánh Xuân rút cuộc năm 1926, còn sống. Sau bác mẹ em cũng đồng ý. Từ đó cho đến tận 36 năm sau, đến định kỳ lễ hội, không ai được mở tráp và thậm chí không bao giờ được nhắc đến.
Đối tượng tham gia cốt yếu là các em gái tuổi từ 15 - 20, hết thảy đều là con em trong làng. Giờ câu lạc bộ có 20 – 30 thành viên dự trực tính. Cứ đều đặn và trực tính, những lý lẽ này đã phá vỡ được định kiến ăn sâu trong người dân xã Liệp Tuyết - mọi người đã tham dự học hát Dô ngày một đông.
Vâng. Giờ đây cứ vào chủ nhật hàng tuần là các em gái này lại tụ tập về đình làng để được học các làn điệu hát Dô của quê hương. Hải Đăng. Nếu có ai mở tráp hoặc cất tiếng hát thì sẽ bị lời nguyền quở vào thân, thậm chí lời nguyền còn ám đến tận đời con, đời cháu.
Lời nguyền bí mật Hát Dô là thể loại dân ca lễ thức, hình thành và phát triển trên mảnh đất xã Liệp Tuyết, gắn với tín ngưỡng thờ Đức Thánh Tản, vị thần đứng đầu trong "Tứ bất tử" linh thiêng của dân tộc ta.
Tôi đến nhà từng cụ, hỏi và biên chép tận tường từng câu hát ra giấy. Không biết lời nguyền này có tự bao giờ và độ chính xác của nó đến đâu, nhưng cho đến nay, nhiều người trong làng biết chuyện đều cấm con cháu không được học hay cất lời hát Dô.
Bà còn tận tường biên chép và thuyết phục các cụ cao niên truyền dạy lại cho lớp trẻ. Nội dung diễn xướng hát Dô phản ánh nhận thức của người dân lao động về thiên nhiên, con người, ước mong một cuộc sống phong lưu, hạnh phúc.
Từ đó, em thay đi học hát đều. Có nhẽ thành thử nên điệu hát càng ngày càng dần mai một. Sau này tôi mới biết nhiều gia đình không đồng ý cho con họ đi hát Dô vì sợ lời nguyền”.
Em Kiều Thị Hương, thành viên ngay tham gia câu lạc bộ hát Dô chia sẻ: “ban sơ ba má em không muốn cho đi nhưng sau khi bà Lan vận động, em cũng muốn đi nên thuyết phục ba má cho đi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét